Có chiến hữu nhắn cho anh đúng một câu: "Anh ơi, em vay thêm để mua margin, giờ giá giảm, vừa mất vốn vừa gánh thêm nợ, không biết sao gỡ.". Anh không trả lời ngay, mà kể lại cho em nghe một câu chuyện cũ, chuyện của một người nông dân vay lúa giống.
Câu Chuyện: Vay Lúa Giống Trả Gấp Đôi
Ngày xưa, có người nông dân thấy vụ mùa năm đó đất tốt, muốn gieo trồng nhiều hơn để thu lời lớn, nhưng thóc giống nhà không đủ. Ông sang vay thêm của làng bên, giao kèo tới mùa gặt phải trả gấp đôi số thóc đã vay. Tin chắc mùa này bội thu, ông gieo hết, cả phần của mình lẫn phần vay, không chừa lại đất trồng hoa màu phụ để phòng khi thất bát.
Không may năm đó hạn hán kéo dài, ruộng lúa chết khô quá nửa. Tới mùa gặt, thóc thu về không đủ trả cả gốc lẫn phần vay gấp đôi, ông phải bán luôn miếng đất đang ở để trả nợ. Người hàng xóm già thấy vậy, hỏi ông sao liều đến thế.
"Vay của người ta, mất mùa thì trả bằng đất của mình. Của trời cho còn chưa chắc, huống chi đã vay thêm mà đặt hết vào một vụ."
Người nông dân cúi đầu không nói gì. Câu chuyện dừng lại ở đó, nhưng cái "vay thêm để đặt cược lớn hơn" thì không phải ai cũng thấy nguy hiểm, cho tới khi mùa hạn ập tới.
Vì Sao Câu Chuyện Này Lại Nói Về Việc Vay Tiền Đầu Tư?
Đọc tới đây, chắc chiến hữu sẽ hỏi: chuyện vay lúa giống thì liên quan gì tới chuyện dùng margin? Nhưng anh nghĩ đây là một trong những bài học đắt giá nhất cho ai nghĩ vay thêm là cách nhân đôi lợi nhuận.
Vay tiền đầu tư — dùng margin hay vay nóng bên ngoài — giống hệt việc vay lúa giống trả gấp đôi. Khi thị trường thuận, lời thì lời thật nhanh, ai cũng thấy hào hứng. Nhưng khi thị trường xấu, danh mục giảm giá trị, phần vốn vay vẫn phải trả đủ, thậm chí bị giải chấp bắt buộc ngay giữa lúc giá đang chiết khấu sâu nhất — không khác gì mất mùa mà vẫn phải è cổ trả lúa giống gấp đôi. Khác với người tự lỗ bằng vốn của mình, người vay còn phải trả nợ ngay cả khi tài khoản đã về gần không.
Lời nhờ vay thì gấp đôi niềm vui, lỗ nhờ vay thì gấp đôi khoản nợ.
Bài Học Cho Nhà Đầu Tư
Người nông dân không sai khi muốn mùa màng lớn hơn, ông chỉ sai ở chỗ đặt cược cả phần vay vào một vụ duy nhất, không còn đường lùi. Với nhà đầu tư, tránh rơi vào cảnh vay lúa giống trả gấp đôi có thể hiểu theo ba cách rất thực tế:
- Chỉ dùng vốn tự có cho phần đầu tư dài hạn — vốn vay, nếu có, chỉ nên là phần nhỏ, chấp nhận mất mà không ảnh hưởng cuộc sống.
- Tính trước kịch bản xấu nhất trước khi vay — nếu thị trường giảm sâu, mình có đủ khả năng trả nợ mà không phải bán tháo tài sản khác không.
- Không dùng đòn bẩy khi chưa quản được kỷ luật cắt lỗ — vay thêm chỉ khuếch đại kỷ luật sẵn có, chứ không tự tạo ra kỷ luật.
Chiến hữu thử nghĩ lại xem, nếu thị trường giảm ba mươi phần trăm ngay ngày mai, phần vốn vay của mình có đang là miếng đất phải bán để trả nợ không?
Lúa giống vay về, mùa được thì vui, mùa mất thì phải trả bằng cả những gì mình đang có. Tiền vay để đầu tư cũng vậy, trước khi vay, nên hỏi mình đã tính tới ngày mất mùa hay chưa.
— Phương, founder CoPhieu.Top
